#outofthefield: Khi đặt câu hỏi leading không phải là một tội lỗi (phần 3/3)

Trong phần 3, mình tiếp tục đưa ra các suy nghĩ của mình về các trường hợp câu hỏi leading có thể được tha thứ, dựa trên quan sát của mình về việc hỏi cung trong một phiên tòa. Bạn có thể xem lại phần 1 để hiểu tại sao mình lại có sự liên tưởng này, và phần 2 để xem suy nghĩ của mình về 2 trường hợp đầu tiên nhé.

(source)

3/ Khi participant quên đề cập những chi tiết quan trọng đối với mục tiêu dự án

Một ví dụ phổ biến là rất nhiều participants mình từng phỏng vấn quên hầu hết những gì đã xảy ra sau khi họ thực hiện một thao tác trên điện thoại. Họ chỉ nhớ những gì họ cảm thấy ấn tượng nhất. Mình nghĩ điều này là hoàn toàn bình thường, và nó sẽ cho chúng ta biết đâu là đặc điểm ấn tượng nhất với participant trong toàn bộ quá trình. Tuy nhiên, có những lúc mục tiêu của dự án lại tập trung ở những phần participant ít để ý tới. Với vai trò là người quan sát họ thực hiện, mình có thể thấy đầy đủ hơn những điểm đáng chú ý trong thao tác của họ. Trong trường hợp những điểm này cần thiết được chỉ ra để hỏi sâu hơn, mình buộc phải hỏi câu hỏi leading để nhắc cho họ nhớ. Ví dụ: “Khi nãy mình thấy bạn có dừng lại một chút trước khi bấm X, bạn đã nghĩ gì thế?”. Lúc này, participant sẽ cố nhớ lại xem họ đã làm gì và nghĩ câu trả lời một cách có chủ đích, thay vì trả lời một cách bản năng.

4/ Khi hỏi về những thông tin không ai có thể bàn cãi 

So với những trường hợp kể trên, có lẽ đây là trường hợp khi hỏi câu hỏi leading tiềm ẩn ít nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng câu trả lời nhất. Đơn giản vì đây là khi researcher hỏi participant về những thông tin trắng đen đã rõ ràng, không ai có thể bàn cãi. Yếu tố leading trong câu hỏi trở nên bớt quan trọng, vì dù có leading hay không leading thì tất cả mọi người đều đã ngầm thống nhất về sự thật.

Theo như quan sát của mình, các câu hỏi kiểu này thường xuất hiện ở giai đoạn warm-up đầu các buổi phỏng vấn, khi mà researcher làm quen với participant. Đây là những câu hỏi tự nhiên, giống như khi nói chuyện hàng ngày mà mọi người trong xã hội dùng để hỏi thăm nhau. Mục đích của những câu hỏi này không nặng về việc khai thác những thông tin có giá trị cao. Thay vào đó, nó giúp cuộc phỏng vấn thân thiện nhất có thể, giúp xây dựng mối quan hệ giữa interviewer và participant. Ví dụ:

“Nhà bạn xa như vậy thì đi lại có vất vả không?”

“Bạn ít gặp bố mẹ như vậy thì có hay liên lạc với họ qua mạng không?”

“Bạn đi làm thêm có bận không?”

Kết thúc series này, mình tin rằng câu nói “Không có gì là tuyệt đối” áp dụng với mọi thứ bạn nhỉ (viết đến đây mình chợt nhận ra bản thân câu nói đấy chính là một sự tuyệt đối 😅). Đối với mình, câu hỏi leading nên được tránh, nhưng cũng có trường hợp nó xứng đáng được tha thứ. Cũng như mọi công cụ khác trong cuộc sống này: không có gì là tốt hay xấu hoàn toàn, tác dụng chỉ phát huy cao nhất khi con người biết áp dụng nó đúng nơi, đúng chỗ. Bạn nghĩ sao về những liên tưởng của mình từ research tới luật? Chia sẻ cho mình biết với nhé.

Disclaimer: Mình không có chuyên môn về luật nên có thể sẽ hiểu chưa chính xác và đầy đủ về những điều luật mình trích dẫn ở trên. Bạn nào có chuyên môn thấy cần bổ sung gì thì comment cho mình biết với nhé.